Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (OSA) là gì?

Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (OSA) là gì?

Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (Obstructive Sleep Apnea – OSA) là một rối loạn giấc ngủ rất phổ biến và nguy hiểm nhưng nhiều người còn chưa biết đến. Đặc trưng của bệnh là người mắc sẽ ngưng thở hoặc thở nông lặp đi lặp lại nhiều lần trong đêm—dù vẫn cố gắng thở—do đường thở bị xẹp hoặc tắc nghẽn tạm thời trong lúc ngủ.

Ở những trường hợp nặng, có thể ngưng thở hơn 60 lần mỗi giờ ngủ. Mỗi lần ngưng thở thường kéo dài tối thiểu 10 giây, gây ra hiện tượng thiếu oxy cho cơ thể, đặc biệt nguy hiểm cho não và tim. Điều này làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch như tăng huyết áp, đột quỵ, suy tim, rối loạn nhịp tim hoặc nhồi máu cơ tim.

Khi gặp cơn ngưng thở, não sẽ “đánh thức” bạn một cách vô thức để mở lại đường thở—dù bạn không hề biết mình đã thức, khiến giấc ngủ liên tục bị ngắt quãng. Hậu quả là: ngủ dậy không sảng khoái, ban ngày mệt mỏi, buồn ngủ, khó tập trung, tăng nguy cơ tai nạn giao thông và lao động, giảm chất lượng cuộc sống và hiệu suất công việc.

Dấu hiệu nhận biết ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ

Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (OSA) là căn bệnh diễn tiến âm thầm. Các triệu chứng rất đa dạng và đôi khi dễ bị bỏ qua.

Những dấu hiệu thường gặp là:

• Ngáy to kéo dài: Ngáy mỗi đêm, có khi ngáy to đến mức người bên cạnh hay ở phòng khác cũng nghe được. Đặc biệt, ngáy kèm những cơn im bặt, ngừng thở vài giây rồi thở mạnh lại, hoặc thở hổn hển, thở gấp trong lúc ngủ.
• Ngủ không sâu giấc, mất ngủ: Thức dậy nhiều lần vào ban đêm, hay phải đi vệ sinh.
• Mệt mỏi, buồn ngủ ban ngày: Dù ngủ đủ giờ, bạn vẫn cảm thấy uể oải, dễ ngủ gật khi ngồi làm việc hoặc lái xe.
• Đau đầu buổi sáng, dễ cáu gắt, khó tập trung, mau quên hoặc giảm ham muốn tình dục.

OSA còn liên quan mạnh đến các bệnh lý tim mạch:

• Tăng huyết áp khó kiểm soát: Dù đã dùng thuốc đúng cách.
• Đau ngực, hồi hộp, khó thở về đêm.
• Nguy cơ đột quỵ tăng gấp đôi, đặc biệt vào ban đêm.

Đừng chủ quan nếu bạn hoặc người thân có các triệu chứng trên, nhất là khi kèm các bệnh tim mạch như tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, đột quỵ,… Việc phát hiện và điều trị sớm OSA sẽ giúp bảo vệ sức khỏe trái tim và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Vì sao bạn có thể bị ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ?

• Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ có thể xảy ra ở bất kỳ ai, nhưng một số yếu tố sau sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh:
• Thừa cân, béo phì: Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu. Cân nặng càng cao, nguy cơ OSA càng lớn.
• Vòng cổ lớn: Nam giới có vòng cổ từ 43cm trở lên, nữ giới từ 40cm trở lên sẽ dễ bị chèn ép đường thở khi ngủ.
• Tuổi trung niên: Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất là từ tuổi trung niên trở lên.
• Giới tính: Nam giới có nguy cơ mắc OSA cao hơn phụ nữ. Đối với phụ nữ, nguy cơ tăng lên sau mãn kinh.
• Tăng huyết áp: Người bị tăng huyết áp thường dễ mắc OSA hơn.
• Dùng thuốc an thần hoặc uống rượu: Những chất này dễ làm các cơ vùng họng bị nhão quá mức, gây tắc nghẽn đường thở.
• Bất thường cấu trúc đường thở: Như lệch vách ngăn mũi, polyp mũi hoặc các dị tật khác vùng miệng-họng.
• Yếu tố di truyền, gia đình: Nếu trong gia đình có người mắc OSA, bạn cũng có nguy cơ cao hơn, nhất là khi bạn có tình trạng thừa cân, cằm nhỏ, hoặc thói quen ăn uống và lối sống không lành mạnh.

Nhận biết sớm các yếu tố nguy cơ và điều chỉnh lối sống, kiểm soát cân nặng sẽ giúp phòng tránh bệnh hiệu quả!

Làm sao để biết mình bị ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ?

Để chẩn đoán chính xác OSA, bác sĩ sẽ hỏi về triệu chứng, khám lâm sàng và chỉ định làm các xét nghiệm đánh giá giấc ngủ.

Phương pháp chính xác nhất hiện nay là đo đa ký giấc ngủ tại bệnh viện. Khi thực hiện, bác sĩ sẽ gắn một số cảm biến để đo các chỉ số trong lúc bạn ngủ, như: sóng điện não, nhịp tim, cử động chân, luồng khí thở… Từ đó, khảo sát được mức độ ngưng thở hoặc thở nông (được gọi là chỉ số AHI).

• Nếu chỉ số AHI dưới 5 lần/giờ ngủ: bình thường.
• Từ 5–15 lần/giờ: mức nhẹ.
• Trên 15 lần/giờ: mức trung bình hoặc nặng.

Ngoài ra, với một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định đo đa ký giấc ngủ tại nhà – phương pháp này thuận tiện, nhưng sẽ ghi nhận ít thông số hơn so với đo tại bệnh viện. Cách này chỉ phù hợp với người không có bệnh tim phổi hay thần kinh cơ nặng

Điều trị ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ – Lấy lại giấc ngủ trọn vẹn, bảo vệ sức khỏe

Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ là một bệnh lý nghiêm trọng, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện và điều trị đúng cách. Mục tiêu điều trị là giúp bạn ngủ yên giấc, bảo vệ tim mạch và nâng cao chất lượng cuộc sống. Các phương pháp điều trị phổ biến nhất hiện nay là:

– Máy thở áp lực dương liên tục (CPAP): Đây là giải pháp hiệu quả và phổ biến nhất. Máy CPAP giống như một “tấm nẹp khí” giúp giữ cho đường thở luôn thông suốt trong khi ngủ. Nhờ đó, bạn ngừng ngáy, không còn những lần giật mình vì thiếu oxy, giấc ngủ sâu hơn, cơ thể khỏe hơn, giúp kiểm soát tốt các bệnh tim mạch đi kèm. Lưu ý, một số người cần thời gian làm quen với máy.

– Các lựa chọn khác phù hợp tùy trường hợp:

* Dụng cụ miệng: Là thiết bị nhỏ, vừa khít với răng, mang vào khi ngủ để giữ lưỡi và hàm ở đúng vị trí, tránh đường thở bị xẹp. Thích hợp cho người bệnh nhẹ đến trung bình hoặc không dùng được CPAP.

* Phẫu thuật:
Dành cho những trường hợp đặc biệt như amidan to, VA to gây nghẽn đường thở. Phẫu thuật chỉ được chỉ định khi những phương pháp khác không hiệu quả.

* Thiết bị kích thích đường thở:

Là một thiết bị nhỏ gắn vào thành ngực (giống máy tạo nhịp tim), hỗ trợ kiểm soát OSA ở các trường hợp không dung nạp được các phương pháp trên. Lưu ý, phương pháp này hiện chưa được triển khai rộng rãi tại Việt Nam.

Chủ động thay đổi lối sống – hỗ trợ cải thiện bệnh

– Kiểm soát cân nặng: Giảm cân có thể giúp cải thiện hoặc thậm chí loại bỏ triệu chứng OSA nếu bạn bị thừa cân hoặc béo phì. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào giảm cân cũng khỏi hoàn toàn, nhưng chắc chắn là yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ tái phát.

– Thay đổi tư thế ngủ: Một số người chỉ bị ngưng thở khi nằm ngửa. Khi đó, bạn có thể áp dụng liệu pháp thay đổi tư thế: đeo thiết bị đặc biệt quanh eo hoặc lưng để giữ tư thế nằm nghiêng, hoặc sử dụng thiết bị nhỏ rung nhẹ khi bạn bắt đầu ngủ ngửa giúp bạn đổi tư thế mà không tỉnh giấc.

– Thay đổi thói quen sinh hoạt: Bỏ hút thuốc, hạn chế rượu bia, bởi rượu làm các cơ vùng họng mềm nhão, tăng nguy cơ tắc nghẽn đường thở. Nếu bạn bị dị ứng, dùng thuốc thông mũi trước khi ngủ sẽ giúp đường thở thông thoáng hơn.

Điều quan trọng nhất: Nếu bạn hoặc người thân có triệu chứng nghi ngờ, hãy chủ động đi khám để được bác sĩ tư vấn và điều trị sớm nhất có thể. Chủ động bảo vệ giấc ngủ – chính là bảo vệ sức khỏe và hạnh phúc của bạn!